Wspomnienia
„W skład majątku moich pradziadków wchodziło również wzgórze, na którym znajdował się cmentarz żydowski. Była dość stroma w kierunku jeziora i porośnięta czarnym bzem. Mój pradziadek kupił go od rodziny żydowskiej, która tam mieszkała, ponieważ już zauważyli, że staje się dla nich niebezpieczny. Groby były wielokrotnie niszczone przez Hitlerjugend, a moja prababcia Hulda Templin wielokrotnie je naprawiała".
Cmentarz żydowski i tartak w Rynie to Skrawek Mazur™ z niezwykle krótką historią. Nekropolia założona przypuszczalnie w 1920 roku była domem dusz dla 17 zmarłych... Tak się zaczyna jego historia... Najstarszy grób pochodził z 1931 roku... Tak kończy... Jeszcze kilka dekad pozwolono sobie pamiętać o cmentarzu żydowskim. Pracownicy zakładów leśnych, mieszczących się w niegdysiejszym tartaku również pamiętali o cmentarzu. Niejednokrotnie ustawiali powalone macewy. Naprawiali uszkodzone... Czas na podróż do 1985 roku. Opis stanu cmentarza w zabytkach.
17... tyle ich było... Dom dusz... Zapisane w pamięci...
Cmentarz często łączony jest z tartakiem. Był czas, iż znajdowały się na wspólnym terenie. Tartak jednak jest osobną historią. W tym wpisie wątkiem głównym jest, ślad po społeczności żydowskiej w Rynie.
Zaglądając w historię...
Po II wojnie Rosjanie opróżnili tartak z maszyn. Pozostał pusty obiekt, który zakończył swą działalność. Na jego terenie utworzono zakład LAS. Prawdopodobnie wyplatano w nim wiklinowe kosze... Wspomnienia namoczonej wikliny i zapach... Piękny zapach... Ludzie, którzy tam pracowali, pamiętają cmentarz żydowski znajdujący się na terenie owego zakładu. Zazwyczaj ktoś z pracowników dbał o niego.
Z biegiem czasu do opieki zobowiązano jednego z mieszkańców, wyznawcę wiary żydowskiej...
Stan rzeczywisty? Dom dusz jest miejscem spoczynku od pierwszego pochowanego i trwa tak długo, jak ludzie o nim pamiętają. Tak wynika z definicji i kultury żydowskiej, lecz nie w każdym przypadku. W Rynie ludzie nadal pamiętają cmentarz i moment jego unicestwienia... Dziś nie ma tam ani jednej macewy, choć dusze krążą za sprawą pamięci.
Komentarze