Piszemy na piasku,
budujemy na piasku,
przecież chcemy,
aby wszystko ginęło bez śladu.
Ślady bytności lodowca
przetrwały tysiąc lecia,
co pozostanie po nas...
Skrawek mazur™ w Krutyni założono w II poł XIX wieku. Najstarszy grób datowany jest na 1884 rok... Kiedy zakładano cmentarz? Czy lokowanie wsi i ustalanie głównych bądź obowiązkowych miejsc, zawierało również miejsce ostatniego spoczynku? Czy datę określa powstanie miejscowości, czy pierwszy nieboszczyk? Nie wiadomo. Rok założenia, przybliżają informacje z najstarszych epitafiów. Do takowych należą: grób z 1878 roku gdzie pochowano dzieci leśniczego. Innym jest Amalie Andreae z domu Doerk, która zmarła w 1886 roku. Była babcią ze strony matki, słynnego pisarza Ernsta Wiecherta. Z drugiej strony krzyża widnieje epitafium w języku niemieckim. Ja jednak przytoczę wersję tłumaczoną:
"Kto z miłością działa/
dopóki nie zabraknie mu sił, /
I umiera z błogosławieństwem/
Tego nigdy się nie zapomina"
W 1989 roku Barbara i Tadeusz Willan ustalili, że na cmentarzu znajduje się 125 mogił, z czego 47 posiada w mniejszym lub większym stopniu zniszczone tablice. Natomiast z ewidencji zabytków wynika, iż 1945 roku pochowano tu 58 zmarłych. Po tej dacie powstało jeszcze 18 grobów... Był to stan z 1997 roku spisany przez I. Liżewską i W. Knercera. Najstarszy grób pod względem wieku należy do Friedrich Julins Hertz zmarły 1884 roku. Drugim jest pochówek rodziny leśniczego. Większy krzyż do żony Augusty Hoppe z 1905 roku. Mniejszy krzyż to dzieci, Marie Hoppe zmarłej w 1878 r. i Georga Hoppe z 1878 roku. Kolejny według daty pochówku to dziecko zmarłe w 1893 roku, następny Emil Riwoldt zmarły w 1900 roku. Bertha Hoppe zmarła w 1902 roku. Charlotte prawdopodobnie Kalina, zmarła w 1909 roku. Najstarszy pomnik należy do rodziny Schlonskich. Fritz zmarł w 1917 r. Ida zmarła w 1940 r. Adolf zmarły w 19xx - brak daty śmierci. Zapraszam wszystkich do skrawka historii Mazur.
W linku znajdują się szczegóły przeprowadzonych prac rewitalizacyjnych jak i efekty poszukiwań danych w archiwach.
"Warsztaty w Krutyni były kontynuacją projektów realizowanych przez Borussię. Początkowo skupiały się na cmentarzach ukrytych w Puszczy Piskiej. W ramach projektu "Zagubione wioski Puszczy Piskiej" uporządkowano i skatalogowano wówczas kilkadziesiąt cmentarzy. W ubiegłym roku młodzież pracowała na cmentarzu w Sztynorcie. Natomiast w tym roku przybyła do Krutyni."
Wspomnienia Marii Grygo.
* Skrawek Mazur - tak nazywam stare mazurskie zabytkowe cmentarze ewangelickie i kościoły.
Friedrich Julins Hertz zmarł 1884 roku. |
 |
| Grób dziecka z 1893 roku. |
 |
| Kamień upamiętniający zmarłych zainstalowany przez Stowarzyszenie "Nasza Krutyń" w 2020 roku. |
 |
 |
| Miejsce rodziny leśniczego, większy krzyż jest żony Augusty Hoppe z 1905 roku. Mniejszy krzyż jest dzieci, Marię Hoppe zmarłej w 1878 r. i Georga Hoppa z 1878 roku. |
 |
 |
 |
| Pomnik rodziny Schlonskich. Fritz zmarł w 1917 r. Idą zmarła w 1940 r. i Adolf zmarły w 19xx - brak daty śmierci. |
 |
| Friedrich Julians Fertz zmarł w 1884 roku. |
 |
| Augusta Hoppe zmarła w 1905 roku. Żona leśniczego. |
 |
| Charlotte Kalina zmarła w 1909 roku. |
 |
| Grób Berthy Tanski. Brak daty pochówku. |
 |
| Emil Riwoldt zmarły w 1900 roku. |
 |
| Amalie Andreae z domu Doerk zmarła w 1886 roku. To babcia ze strony matki, słynnego pisarza Ernsta Wiecherta. Z drugiej strony krzyża widnieje napis przytoczę wersję tłumaczoną "Kto z miłością działa/ dopóki nie zabraknie mu sił,/I umiera z błogosławieństwem/ Tego nigdy się nie zapomina" |
 |
 |
| Grób dziecka (elfchen) z 1893 roku. |
 |
 |
| Bertha Hoppe zmarła w 1902 roku. |
Nieczytelna epitafia.
Komentarze